TIRANË – Figura e Hasan Tahsinit, një prej personaliteteve më të shquara shqiptare të shekullit XIX, vjen në ekran përmes filmit dokumentar “Hasan Tahsini, dijetari i fshehtësive”, i cili u shfaq premierë më 16 shtator 2026 në Kinema “Millenium”, në Tiranë.

Me skenar dhe regji të Admirina Peçit, dokumentari është një produksion i Fondacionit Çamëria “Hasan Tahsini” dhe vjen pas dy vitesh pune kërkimore e krijuese.

Filmi synon të rikthejë në vëmendje një figurë që, pavarësisht kontributit të jashtëzakonshëm në shkencë, arsim, filozofi dhe kulturë, mbetet ende pak e njohur për brezat e rinj.

“Ky projekt i nisur para dy vjetësh është një mision i përmbushur për fondacionin dhe një ridimensionim i figurës së Rilindasit të shquar”, u shpreh drejtuesi i Fondacionit Çamëria “Hasan Tahsini”, Alket Veliu.

Sipas tij, dokumentari nuk sjell vetëm kontributin e Tahsinit në fusha të ndryshme të dijes, por synon të ndërgjegjësojë brezat e sotëm për vlerat e historisë dhe kulturës shqiptare.

Një dijetar që kapërceu kufijtë e kohës

Hasan Tahsini, i lindur në Ninat të Konispolit, njihet si një dijetar i gjithanshëm, me interesa të gjera në shkencat natyrore dhe humane. Ai ishte filozof, shkencëtar, gjuhëtar, psikolog dhe poet, ndërsa njihte dhe studionte fusha si matematika, astronomia dhe fizika.

Tahsini u formua mes kulturave të Lindjes dhe Perëndimit dhe aktiviteti i tij shkencor e vendosi në kontakt me qarqe të rëndësishme intelektuale të kohës.

Ai njihet gjithashtu si rektori i parë i Universitetit të Stambollit, të hapur në vitin 1869. Dokumentari sjell edhe episode nga marrëdhënia e tij me qarqet akademike franceze, ku, sipas materialeve të trajtuara në film, Tahsinit iu propozua edhe drejtimi i Universitetit të Bordosë.

Një portret përtej mitit

Regjisorja Admirina Peçi thekson se qëllimi i filmit ka qenë të ndërtohet një portret historik i gjallë i Tahsinit, duke e nxjerrë figurën e tij përtej një kujtese të ngrirë në kohë.

Për realizimin e dokumentarit janë përdorur materiale arkivore, fotografi, dokumente origjinale, gazeta të kohës, intervista me historianë dhe studiues, si dhe rindërtime skenike.

Në dokumentar kontribuojnë studiues dhe historianë, ndër të tjerë Fatih Sancaktar, Luan Rama, Hasan Bello, Manushaqe Halili, Laurant Bica, Enver Kushi, Xhafer Sadiku, Elinda Dibra, Mimoza Hafizi dhe Ilmi Kasemi Beati.

Rindërtimet e ngjarjeve historike janë interpretuar nga aktorët Kastriot Ramollari, Sokol Angjeli dhe Amri Hasanlliu.

Puna filmike është realizuar nga operatori A. Kamberi, ndërsa montazhi mban firmën e R. Vrekos.

Një mesazh që vjen deri në ditët tona

Përtej kronologjisë së jetës së Hasan Tahsinit, dokumentari kërkon të sjellë edhe botën e tij intelektuale dhe filozofike.

Tahsini paraqitet si një mendimtar që kërkonte të kuptonte njeriun, natyrën dhe ekzistencën përmes dijes dhe arsyes. Pikërisht kjo e bën figurën e tij të rëndësishme edhe për kohën e sotme.

Dokumentari është gjithashtu një thirrje për studiuesit shqiptarë dhe të huaj që të vijojnë kërkimet mbi jetën dhe veprën e tij, veçanërisht në arkivat dhe institucionet shkencore të vendeve ku Tahsini zhvilloi aktivitetin e tij.

“Hasan Tahsini, dijetari i fshehtësive” nuk synon thjesht të tregojë historinë e një dijetari të shekullit XIX. Ai kërkon të rikthejë në kujtesën publike një mendje shqiptare që i përkiste një bote shumë më të gjerë se kufijtë e kohës së tij.

Një histori nga Ninati i Konispolit, që përmes dijes udhëtoi drejt Stambollit, Francës dhe botës së shkencës – dhe që sot rikthehet në ekran për t’u njohur nga një brez i ri.

çamiko.al